Giełda jako inwestycja funkcjonuje już od wielu lat. Jej początki sięgają organizowanych od wieków w określonych odstępach czasu targów i targowisk, na których oferowane były różne towary. Takim wyjątkowym jak na owe czasy rynkiem, na którym spotykali się kupcy z całej Europy i zawierali między sobą transakcje, było miasto Brugia w Belgii. Lokalizacja ta wiązała się z domem znakomitych patrycjuszy tego miasta – rodziny kupieckiej Van der Beurse. W ówczesnej mowie codziennej kupców utarło się powiedzenie, że idzie się zawrzeć transakcje „do Beurse’a”. Oczywiście chodziło o dom patrycjuszy, w którym w celach handlowych spotykali się kupcy. I tak od nazwiska kupców powstała nazwa instytucji, którą dziś nazywamy giełdą (Börse) i która funkcjonuje od połowy XVIII wieku, stale rozwijając się i specjalizując.
Z biegiem lat kupcy poszczególnych towarów zaczęli szukać odrębnych lokalizacji. Nazwa jednak pozostała ta sama – giełda. Także i dziś funkcjonują różne rodzaje giełd, a więc giełdy towarowe, giełdy diamentów, giełdy dewizowe i giełdy papierów wartościowych, które interesują nas przede wszystkim.
Wszystkie giełdy mają ten sam cel – zapewnienie miejsca konfrontacji podaży oraz popytu i kształtowanie cen na oferowane produkty. Z punktu widzenia technicznego różnią się one między sobą rzeczywistą (fizyczną) obecnością produktów (przedmiotów handlu) na giełdzie. Na rynku dobór zamiennych towary, które są przedmiotem handlu, nie muszą być fizycznie obecne podczas zawierania transakcji. To istotnie ułatwia handel, ponieważ nie jest konieczny transport towarów, ich wybór i odbiór. Na tym rynku negocjowane i zawierane mogą być transakcje, w których ilość przedmiotu handlu, jego cena i terminy dostawy są ściśle określone. Wykonanie takich transakcji następuje w jakiś czas po ich zawarciu, w wyniku dokonania zapłaty za towar i jego odbioru.
Inaczej jest na rynkach dóbr niezamiennych. Dobra, których nie można w dużych ilościach wystandaryzować, muszą być przez kupujących obejrzane i ocenione. Muszą, więc być fizycznie obecne w miejscu zawierania transakcji. Jeśli jej przedmiotem byłyby np. znaczki pocztowe lub diamenty, to chodzi nie tylko o ich fizyczną obecność i jakość, ale również o to, aby w wyniku negocjacji poszczególne egzemplarze mogły uzyskać indywidualne ceny. Cechą charakterystyczną rynku dóbr niezamiennych jest nie tylko zawieranie transakcji na wyodrębnione dobra, ale najczęściej natychmiastowa wymiana towarów i zapłata za nie.
Natomiast wspólną cechą rynków jest to, iż stanowią one miejsce konfrontacji podaży i popytu. Wynika stąd przejrzystość rynku oraz możliwość negocjowania cen na określone towary, które są następnie powszechnie obowiązujące dla towarów zamiennych. Dlatego właśnie poświęciliśmy wcześniej wiele uwagi podziałowi papierów wartościowych na papiery zamienne i niezamienne.
Na wszystkich giełdach, na których przedmiotem obrotu są dobra zamienne, handel jest prosty i odbywa się szybko. Dotyczy to także giełd papierów wartościowych i jest to główną przyczyną skoncentrowania naszej uwagi na tego typu giełdach. Rynki papierów wartościowych niezamiennych w tej chwili nas nie interesują.
Giełdy akcji i papierów wartościowych
o stałym oprocentowaniu (papierów rentowych)·
Na giełdzie dokonywany jest podział kapitałowych papierów wartościowych według stopnia ich zamienności. Wyróżnia się więc papiery wierzytelnościowe i papiery udziałowe. Podobnie można mówić o oddzielnych miejscach dokonywania transakcji poszczególnymi rodzajami papierów wartościowych. Istnieje więc giełda o stałym oprocentowaniu (papierów rentowych) i osobna giełda akcji. Podział ten jest konieczny, ponieważ oba rodzaje papierów wartościowych istotnie się różnią. Stąd wynika także różny sposób ich sprzedaży i zakupu.
Aby charakteryzować się zamiennością, papiery wartościowe muszą opiewać na okaziciela. Dotyczy to akcji i obligacji w jednakowym stopniu. Tylko wtedy mogą one być wprowadzone na giełdę i nadawać się do obrotu giełdowego. Dopuszczone do handlu giełdowego są więc wszystkie opiewające na okaziciela zapisy dłużne, jak pożyczki obligacyjne, listy zastawne, obligacje komunalne, obligacje zamienne i opcyjne, obligacje zerowe (inaczej z kuponem zerowym), obligacje o zmiennej stopie oprocentowania i obligacje dwuwalutowe.
Podobnie akcje, aby być przedmiotem obrotu giełdowego, muszą opiewać na okaziciela. Dotyczy to także praw poboru i kuponów opcyjnych, dla których w ramach rynku akcji utworzono odrębne segmenty rynku. Wszystkie papiery wartościowe, które wystawione są imiennie na ich posiadaczy, nie mogą być przedmiotem handlu na giełdzie. Nie nadają się one bowiem do obrotu giełdowego i dotyczy to nie tylko akcji imiennych, ale również zapisów dłużnych, które emitowane są w ramach systemów bankowego jako szczególne formy oszczędzania., np. przez Kasy Oszczędności (Sparkassen).
Szczególną uwagę należy zwrócić na certyfikaty inwestycyjne. Chociaż opiewają one na okaziciela, nie są przedmiotem obrotu giełdowego. Ich aktualna wartość wynika bowiem z kursów papierów wartościowych, znajdujących się w posiadaniu funduszu inwestycyjnego, które same są sprzedawane i kupowane na giełdzie.
Ruediger Duedrigkeit „Rynek pieniądza i papierów wartościowych”